Schaken in de Rotterdamse Bieb

In de Centrale Bieb van Rotterdam neemt het schaakspel een bijzondere plaats in. Op de begane grond is er het fameuze groot schaakspel waar altijd op wordt gespeeld met veel kijkers. Op de vijfde verdieping zijn er schaaktafels en kun je ook tegen de computer een partijtje spelen.

Karin Koolen (1983), geboren en getogen Rotterdamse, is freelance journalist, schrijfster en (M.Sc.) cultureel antropoloog. Zij schrijft voor diverse media, zoals het Rotterdamse blad Gers, voor bedrijven en organisaties: profit en non-profit; gedrukt en online.

Hieronder en mooi  artikel dat zij schreef over schaken in de Rotterdamse Bieb.

De grote bieb in Rotterdam Let’s Talk Chess

De Centrale Bibliotheek van Rotterdam, ofwel de ‘grote bieb’, was ooit een plek waar je enkel en alleen naar toe ging om boeken te lenen, dan wel retour te brengen. Die tijden zijn veranderd. Met dagelijks tentoonstellingen, lezingen en culturele activiteiten en ieder jaar circa drie miljoen bezoekers, is de grote bieb de drukst bezochte culturele instelling van Rotterdam. Iedereen is welkom: jong en oud, lid of geen lid, wel of geen dak boven je hoofd. Tegenwoordig ga je naar de bieb om er te blijven. Daarmee is de grote bieb een belangrijke ontmoetingsplaats in de stad geworden. Bijvoorbeeld tijdens een partijtje schaak. In deze blog: schaken in de grote bieb.

Lees verder op de blog van Karin en klik hier.

Schaken op School in Engeland

In vervolg op ons artikel over Engeland hieronder nog een bericht over de subsidie voor het Schaken op School project.


Een Engelse stichting, Education Endowment Foundation (EEF), heeft een subsidie toegekend van bijna GBP 700.000 ofwel 820.000 euro aan het Schaken op School project van de Londense instelling Chess in School and Communities (CIS). De subsidie is bedoeld voor een onderzoek op basisscholen naar de invloed van schaken en schaken leren op de ontwikkeling van jonge kinderen.
Lees meer

Kinderen krijgen schaakles op school om levensstandaard te kunnen verhogen

Vandaag , 20 maart, werd gemeld dat duizenden basisschoolkinderen in Engelse achterstandswijken schaakles krijgen omdat het spel de concentratie en rekenvaardigheid kan verbeteren.

Graeme Paton

Voor ongeveer 6.000 Engelse basisschoolkinderen zijn er aanvullende onderwijsprogramma’s ontworpen die deze kinderen uit arme wijken op een hoger niveau moeten brengen. De kosten van deze programma’s, ca. £700.000 of €820.000, worden door de belastingbetaler gefinancierd.
De doelgroepen zijn de 10-jarigen in 100 scholen en bij hen zal worden getest welke invloed schaken en leren schaken heeft op het aanleren van vaardigheden voor diverse academische disciplines.
Deskundigen zijn van mening dat het schaakspel – dat al onderdeel is van het schoolcurriculum in sommige andere landen – het concentratievermogen van kinderen aanzienlijk kan verbeteren een ook de vaardigheden om problemen op te lossen. Het denkproces van kinderen kan beter worden ontwikkeld. Er wordt ook beweerd dat de rekenvaardigheid op een aanzienlijk hoger niveau kan worden gebracht.
Maar cijfers geven aan dat minder dan één op de tien leerlingen op openbare scholen toegang krijgt tot schaken en schaakles en daardoor in het nadeel is t.o.v. kinderen die privaat onderwijs krijgen.

Banner van Chess in School & Communities, Londen

Schaken op de basisschool in Hongarije

In een eerder artikel hebben we al aandacht besteed aan de ontwikkelingen van schoolschaak in Hongarije. Nu is er een definitieve stap gezet om vanaf het nieuwe schooljaar schaken als keuzevak op alle basisscholen in te voeren.

Het Hongaarse Instituut voor Onderwijskundig Onderzoek & Ontwikkeling heeft een aanvulling op het nationaal curriculum voor basisscholen uitgebracht. Judit Polgár’s programma ‘Ontwikkel vaardigheden door Schaken’ wordt vanaf september 2013 een keuzevak op alle Hongaarse basisscholen.

De Stichting van Judit Polgár heeft meer dan een jaar gewerkt aan het programma ‘Schaakpaleis’ (‘Chess Palace’).Vanaf september 2012 heeft ze in verschillende scholen proefprojecten uitgevoerd. Het programma bleek zeer succesvol, dat vonden kinderen, leerkrachten, ouders en wetenschappers. Vanaf september 2012 was er een non-stop belangstelling van basisscholen in en buiten Hongarije. Vanwege de grote belangstelling voor dit initiatief organiseert de Stichting regelmatig proeflessen om de leerkrachten de methodologie van ‘Schaakpaleis’ uit te leggen.

Judit Polgár, beste schaakster ooit, zet zich in voor Schaken op School

Judit Polgár heeft ook een elementair studieboek annex werkboek gemaakt, eveneens onder de naam ‘Schaakpaleis’. Dit unieke onderwijsmateriaal gaat niet uit van schaken als sport zoals dat traditioneel gebeurt maar heeft een veel breder doel. Het richt zich op het aanleren van academische vaardigheden , het logisch en creatief leren denken, het leren oplossen van problemen en kinderen voor te bereiden op de uitdagingen van de digitale maatschappij waarin zij leven.

Het ‘Schaakpaleis’ kent ook een lerarenopleiding waarvoor een praktisch handboek voor leraren is ontwikkeld. Ook is gedacht aan scholen met beperkte financiën. Hiervoor is een speciale ‘leerkit ‘ samengesteld zodat zij ook het hele programma kunnen uitvoeren.

Judit Polgár zei na de officiële aankondiging het volgende:

‘Ik ben blij dat we in staat waren met dit uiterst complexe en goed gestructureerd programma te komen en een manier te vinden schaken te integreren in het openbaar basisonderwijs in Hongarije. We zijn een van de eerste landen die dit doen. In dit project gebruiken we Schaken als een uitzonderlijke leermiddel en vonden we de manier om fundamentele onderwerpen zoals wiskunde , lezen en schrijven te verbinden met de schaaklessen. De winnaars van morgen zullen in staat zijn strategisch en creatief te denken en snel problemen te kunnen oplossen.’

Judit(l) en Sofia(r) bij de presentatie van ‘Schaakpaleis’.

De afbeeldingen en illustraties bij ‘Schaakpaleis’ zijn gemaakt door haar zus Sofia Polgár. De meest voor de hand liggende manier om kinderen in een digitale wereld te bereiken is via hun eigen digitale apparaten, zoals tablets en slimme mobieltjes. Judit Polgár dit al heeft bereikt door de lancering van haar eigen schaakapp genaamd ’ChessPlayground’.

Judit Polgár’s Schaakapp Chesplayground

SCHAKEN OP SCHOOL GESTEUND DOOR HET EUROPEES PARLEMENT

Het Europees Parlement heeft in 2012 de schriftelijke verklaring "Schaken op School" uitgegeven. Deze Verklaring van het EP heeft tot doel om leren schaken onder de aandacht te brengen als leerinstrument op basisscholen. Het kan kinderen slimmer maken, ze leren kritisch te denken en ze zelfstandig en onafhankelijk beslissingen te laten nemen.

Steun voor ons Klavertje Vier Concept

Na oud-wereldkampioen Gary Kasparov volgt nu ook Judit Polgár , de beste schaakster ooit, de lijn van schaken introduceren als onderwijshulpmiddel in het basisonderwijs.

Ons Klavertje Vier Concept is hier volledig op gebaseerd. In Nederland volgt men nog steeds de klassieke route zoals ook blijkt uit de recente beleidsplannen van de Koninklijke Schaakbond met betrekking tot Schaken op School.

Misschien is de tijd nu rijp, gelet op de ontwikkelingen in andere landen, ook in Nederland de bakens te verzetten en schaken primair in te zetten als onderwijshulpmiddel.

Zie de diaserie op onze homepage!

Interview met Rachel Reeves, lid van het Engelse Parlement

Rachel Reeves over schaken: politici zouden schaken moeten leren, dan leren ze één of meer stappen vooruit te denken

Rachel Reeves werd in 2010 in het Parlement gekozen voor de Engelse Partij van de Arbeid. Zij vertegenwoordigt Leeds (West).Toen zij zeven jaar was leerde zij schaken . Zij werd kampioen in de leeftijdscategorie onder 14 jaar.
Als parlementslid zet zij zich in voor schaken op de basisschool en ondersteunt zij het succesvolle project Chess in Schools dat geleid wordt door Malcolm Pein.

Rachel met basisschoolkinderen in Leeds

Toen het Chess in School project een jaar bestond werd er een feestje gevierd in de Engelse Tweede Kamer . Zij ontmoette daar ook Gary Kasparov, oud-wereldkampioen schaken.
Hieronder deelt Rachel Reeves met ons haar gedachten over schaken.

Wanneer ben je met schaken begonnen?
Ik kreeg in London schaakles op de basisschool. Onze hoofdonderwijzer, meneer Hawkins, was zelf een goede schaker en hij moedigde ons aan om schaken te leren. Thuis oefende ik met mijn vader en wat was ik trots toen ik de eerste keer van hem won.

Moet je jong starten om een goede schaker te worden?
Ik was zeven jaar en ik denk dat het helpt als je jong begint. Het jonge brein is flexibel en kan verschillende mentale vaardigheden aanleren. Als kind heb je veel tijd om je vaardigheden te ontwikkelen en te oefenen. Als volwassene zijn de mogelijkheden veel minder.

Wat was je mooiste schaakmoment?
Ik denk de ontmoeting met oud-wereldkampioen Gary Kasparov, de beste schaker ooit. Het is verbazingwekkend hoeveel hij in en buiten het schaken heeft bereikt.

Rachel ontmoet Gary

Kan schaken de ontwikkeling van kinderen bevorderen?
Op verschillende manieren kan schaken een positieve invloed hebben op de ontwikkeling van kinderen. Ze leren concentreren, observeren, plannen te maken. Ze ontwikkelen vaardigheden om problemen op te lossen. Ik denk dat het hiervoor een geweldig spel is.

Welke ambitie heeft het Chess in School project?
Ze willen op alle 17.000 basisscholen in Engeland en Wales een schaakclub oprichten. Als dit lukt kunnen een miljoen kinderen leren schaken op school. Op deze wijze helpen ze scholen en kinderen met een spel dat grote invloed op hun ontwikkeling kan hebben.

Is schaken interessant te maken voor TV en voor sponsors?
Ik denk dat het mogelijk moet zijn. In landen zoals Armenië is schaken net zo belangrijk als cricket bij ons en als voetbal in andere landen. De schakers worden e rook net zo behandeld. Er is veel aandacht op TV en er zijn sponsors. Wij moeten inventief zijn om mogelijkheden te bedenken die interessant kunnen zijn voor TV en sponsors.

Zou er een Britse wereldkampioen schaken moeten komen?
Ja, dat zou fantastisch zijn. Misschien ontdekken we met schaken op school onze toekomstige talenten en misschien zit er een potentiële wereldkampioen tussen.

Ben je de sterkste schaker onder de Engelse politici?
Ik denk dat er meer sterke schakers in het Engelse Parlement zitten, maar die houden zich stil. Maria en Angela Eagle bij voorbeeld zijn sterke schakers.

Meer politici zouden schaken moeten leren. Bij schaken leer je één of meer stappen vooruit te denken.

Bron: Website Yorkshire Chess

Toolbox (kist met gereedschap)

Onlangs kreeg ik een aardig boekje onder ogen gemaakt door enthousiaste onderzoekers van de Erasmus Universiteit (Psychologie, Cognitie & Leren) ondersteund door de Rotterdamse Stichting BOOR.

Een van de onderzoekers is dr. Anique de Bruin. Anique, geen onbekende voor ons, is in 2006 gepromoveerd aan de Erasmus Universiteit en haar proefschrift ging onder meer over talentontwikkeling (deliberate practice) in de schaaksport waarvoor zij samenwerkte met de Koninklijke Nederlandse Schaakbond.

Het boekje, Toolbox, gaat niet over schaken maar behandelt wel thema’s, met tien oefenstrategieën , die voor geïnteresseerde schaakmeesters en schaakjuffen interessant zouden kunnen zijn. Deze oefenstrategieën zijn ook wetenschappelijk onderbouwd en getoetst in de praktijk op Rotterdamse basisscholen. De drie hoofdthema’s van het boekje zijn: Beter onthouden, beter begrijpen en beter toepassen van lesstof. Lees meer

Schoolschaak in Armenië

In Armenië is schaken een nationale sport. Dit kleine bergachtige land met 3,5 miljoen inwoners, ingeklemd tussen Turkije , Iran, Georgië en Azerbeidjan , werd in 1991 onafhankelijk van Rusland. Evenals Nederland hadden zij ook een wereldkampioen schaken, Tigran Petrosian, en momenteel staat Levon Aronian bij de top 3 op de wereldranglijst en doet in maart mee aan het kandidatentoernooi waarvan de winnaar wereldkampioen Vishwanathan Anand mag uitdagen. Levon Aronian wil wereldkampioen worden en de eer van zijn land hooghouden. (Max Euwe was onze wereldkampioen en Jan Timman was 15 jaar lang Best of the West.) Lees meer

Vliegen met de paarden!

Schoolschaaksite.nl wil ook aandacht besteden aan visueel gehandicapte kinderen die al kunnen schaken of schaken willen leren. We hebben al een aantal maatregelen getroffen om onze site zo toegankelijk mogelijk te maken voor deze kinderen. Maar het kan nog (veel) beter en daarom zullen we in overleg met de visueel gehandicapten in Nederland en België bekijken hoe we onze site nog kunnen verbeteren.

Schaakclub ‘Het Vliegend Peerd’ is sinds 1948 actief in Bredene (naast Oostende) in België . Sedert enkele jaren is er na een lange onderbreking weer begonnen met een jeugdopleiding. Een van beide lesgevers is de Belg Hugo Roman, de schrijver van dit artikel. Lees meer

Lesgeven op 'witte' en 'zwarte' scholen

Schaaktrainer Florian Jacobs schreef op de website van het Amsterdamse schoolschaakproject ‘De Schaakkaravaan’ over zijn ervaringen met het geven van schaakles in de hoofdstad. Hij maakte een vergelijking tussen het lesgeven op zogenoemde witte en zwarte scholen. De Schaakkaravaan was een project waarmee drie jaar schaakles op Amsterdamse basisscholen gefinancierd werd. Over het project verscheen een boekje dat verkrijgbaar is bij het Max Euwe Centrum. Lees meer

Tim en Roald

“Schaaklessen zijn levenslessen,” stelt Roald Vahl. Zijn oud-leerling Tim Kies kan zich in ieder geval geen leven zonder schaken voorstellen maar of hij er nu zo door veranderd is? Roald Vahl legt graag uit.

In groep vijf komt Tim bij meester Vahl in de klas. Roald weet het nog. “Klein van stuk, een tikkeltje onzeker, best een kwetsbaar jongetje.” Samen constateren ze dat Tim nog steeds klein van stuk is, maar dat termen als onzeker en kwetsbaar niet meer bij hem passen. Tim kan die verandering niet goed verklaren. Roald des te beter. “Toen hij in groep 5 bij mij in de klas kwam, zag ik dat hij het schaken begreep en dat hij het leuk vond. Ik heb toen zijn vader geadviseerd om Tim bij de Leiderdorpse schaakvereniging te laten spelen zodat hij meer vaardigheid kon opdoen. Ik ben er namelijk van overtuigd dat het goed is voor een mens als hij iets goed kan, ergens in uitblinkt. Daar krijg je zelfvertrouwen van, het maakt je sterker.” Tim is enigszins verbaasd als hij dit hoort. “Dit wist ik helemaal niet. Ik ging schaken omdat al mijn vriendjes schaakten. En mijn ouders hebben me destijds wel gepusht om naar de schaakvereniging te gaan, maar dat meneer Vahl daar achter zat?

Emoties
Toch is het niet heel vreemd. Want zeg je in Leiderdorp schaken, dan zeg je Roald Vahl. Roald start in 1988 bij de Leiderdorpse Kastanjelaanschool als onderwijzer. Hij is een enorme liefhebber van het schaakspel en start meteen met lessen na school. “Ik schaak graag zelf, maar eigenlijk vind ik het nog mooier om de schaakkunst over te brengen. Want van schaken leer je veel, zeker als je jong begint. Het doet een beroep op je verstandelijke vermogens, je ontwikkelt je concentratievermogen en je leert logisch denken. Daarnaast leer je de gevolgen accepteren van gemaakte keuzes, je kunt immers niemand anders de schuld geven van jouw niet zo handige zet. En je leert ook omgaan met emoties.” Op dit punt heeft Tim wel een herinnering die te maken heeft met zijn oud-leraar. “Er was iets gebeurd in de klas en ik sloeg helemaal door. Ik was zo boos dat ik de gang oprende. En daar kwam ik u tegen. Ik wist meteen dat schreeuwen geen zin had en die machteloze boosheid was al snel weg. We hebben toen nog een rondje buiten gelopen en daarna ging het weer goed.”

Treintjes
De schaaklessen op school slaan enorm aan want in korte tijd stromen er tientallen kinderen toe. “Op het hoogtepunt hadden we tachtig kinderen.” Om deze aantallen aan te kunnen, ontwikkelt Roald een uniek trainingssysteem van ‘treintjes’. Gevorderde jeugdspelers zoals Tim geven clubgenootjes met een lagere rating les. Tim doet dit al sinds hij de Kastanjelaanschool verliet voor de middelbare, nu zo’n acht jaar geleden. Tim studeert inmiddels geschiedenis, maar is iedere vrijdagmiddag even schaakleraar, naast Roald. Die hij nog steeds meneer Vahl noemt overigens. “Dat zit er nou eenmaal in, het lukt gewoon niet om Roald te zeggen.” Roald vindt het prima. “Het gaat er niet om hoe ze je noemen, maar hoe er met je omgegaan wordt. En dat zit wel goed met Tim. Ik vind het echt fijn dat hij er altijd is. Behalve dat hij een heel goede schaker is en het goed kan overbrengen, straalt hij ook zichtbaar plezier uit als hij met de kinderen bezig is. Kinderen vinden het leuk om met hem te schaken.” Tim vult aan. “Ik voel me ook goed op mijn plek, naast meneer Vahl. Het voelt veilig. Dat komt omdat hij heel veel rust en autoriteit uitstraalt, iets wat ik nog wel zou willen leren. Ik vind het namelijk moeilijk om zo’n groep stil te krijgen.” Roald zegt dat dat ook bijna niet anders kan. “Ik breng ruim dertig jaar onderwijservaring mee. Ik ben een onderwijzer die schaakles geeft. Tim is een schaker die les geeft.” De twee hebben dan ook allebei een heel andere stijl van lesgeven. Roald: “Maar daarin vullen we elkaar ook perfect aan. Ik sta graag voor het grote demonstratiebord, Tim zit liever met de kinderen aan tafel. Ik zeg ook wel eens dat ze basis van mij leren, maar het echte schaken leren ze van elkaar.”

Vahl – Kies

Talent
En spelen ze wel eens samen een potje? Roald lacht. “Tegen Tim? Ik zou geen schijn van kans hebben. Hij heeft een veel hogere rating. Ik schaak zelf bijna nooit en ik heb jaren geleden al ontdekt dat ik aan mijn bovengrens zit. Hoeveel ik ook train en studeer, ik word niet beter. Mijn talent zit kennelijk in het overbrengen van de passie voor het schaken en in het organiseren. Als ik op die manier de voorwaarden kan scheppen om mensen als Tim tot bloei te laten komen, is mijn missie geslaagd.”

Dit artikel verscheen in april 2012 in het Onderwijsblad (jrg. 16, nr.8), een tweewekelijkse uitgave van de Algemene Onderwijsbond (AOb), in de serie ‘Mijn leerling en ik’.
Met ruim 87.000 leden is de AOb de grootste onderwijsvakbond van Nederland. Ze komen op voor de belangen van hun leden in alle onderwijssectoren van po tot en met hbo.

Roald Vahl is ook Jeugdleider bij de SV Leiderdorp en Coördinator van de Schoolschaakclub Kastanjelaan in Leiderdorp. Komende twee zaterdagen, 2 en 9 juni, treedt Roald Vahl op als gastheer van het NK Schoolschaak Basis Onderwijs 2012. Op 2 juni vindt in Leiderdorp de halve finale van het NK plaats en op 9 juni de finale.

Met dank aan de AOb, Saskia Ridder (Zoeterwoude), Joost Grol (Dieren) , Tim Kies en Roald Vahl.

Teun Koorevaar